Uzman Klinik Psikolog Reyhan Algül, saglikmuhabiri.com okurları için öfke kontrolü konusunu yazdı. Algül, öfke yönetimi konusunda da bilgilendiriyor…

Öfke; karşılanmamış isteklere, giderilememiş beklentilere ve istenilmeyen durumlara verilen duygusal bir tepkidir.  Aslında herkesin yaşayabileceği bir durumdur. Ancak yıkıcı olmaya başladığı zaman sağlıksızlaşır ve problemlere yol açar. Öfke bazen de başkalarına karşı değil kendimize karşı da olabilir. Olaylara ya da diğer insanlara karşı öfke sık konuşulurken kişinin kendisine karşı olan öfkesi genelde atlanılan bir konudur.

Neden bazı insanlar diğerlerine göre daha çok öfkeleniyor?

Öfke; hafif bir düzeyden, ağır bir saldırganlığa kadar farklı yoğunluklarda yaşanabilir ve kişiden kişiye de farklılıklar gösterir. Bazı insanların daha yoğun yaşamalarının altında çeşitli nedenler vardır.  Öfke bir kendini ifade etme biçimidir ancak doğru bir ifade etme biçimi değildir. Öfke diliyle iletişim kuranlar kendi iç dünyaları ile yeterince temas edemeyen, aslında kendilerini çaresiz hisseden insanlardır. Öfke adeta bir alarm düğmesine basarak öyle bir kaos yaratır ki kişi ne kendi ihtiyacını ne kendi duygusunu fark edemez hale gelir.

Öfkenin kökenindeki bileşenlere baktığımız zaman genetik yatkınlık önemi bir faktördür. Kişinin aile ve akrabalarında varsa, genetik olarak daha çok ya da kolay öfkelenebilir. Diğer bir faktör sosyal öğrenmelerdir. Sosyal öğrenme kuramcılarına göre; çocuk büyüklerini model alma yoluyla onların davranış kalıplarını benimser. Evde sürekli öfkeli bir ebeveyn varsa çocuk da öfkelenmeyi öğrenir. Bir diğer faktör ise yaşam deneyimleridir. Kişinin zorlu ve stresli yaşam olaylarına sürekli maruz kalması öfkeyi arttıran sebeplerden biridir. Bir de kişilik tipleri ile yakından ilişkisi vardır. Bazı kişilik tiplerine sahip kişiler çok daha çabuk ve yoğun öfke yaşarlar.

Öfke ne zaman bir probleme dönüşür?

Öfke doğal bir duygudur ve herkes bunu yaşayabilir. Üstelik bir miktar öfke hayatta kalmak için gereklidir. Ancak yıkıcı hale gelmemesi için bir sınırı vardır. Kişinin gündelik yaşamını, başkaları ile olan ilişkilerini, fiziksel sağlığını ve ruhsal sağlığının negatif yönde etkiliyorsa, kişinin öfkesine bağlı kayıpları (arkadaş, sevgili, iş vb.) artıyorsa, kişini iyi oluş halini ve esenliğini bozuyorsa burada artık öfke kontrolsüzlüğünden bahsedebiliriz.

Sık sık öfkelenmek psikolojik sağlığı nasıl etkiliyor?

Psikolojik olarak da öfke sürekli bir uyarılmışlık hali yaratır. Bu uyarılmışlık; kişinin huzursuz, mutsuz hissetmesine; uykusuzluk, konsantrasyon güçlükleri ve davranış problemleri yaşamasına yol açar. Bunların artması da başta depresyon, madde-alkol kullanımı ve davranış bozuklukları gibi birçok rahatsızlığın ortaya çıkmasına neden olur. Ayrıca kendine karşı olan bir öfke söz konusu ise burada da kişinin hayatın karşısında kendisini sürekli bir kurban gibi hissetmesine yol açar. Kurban gibi hisseden biri hayatı, başına gelen olayları veya başkalarını bir zalim gibi görmeye başlayabilir. Kendine karşı öfkeli olmak kendini sevmemi, kendinden hoşnutsuz olmayı da beraberinde getirir.

Öfke yönetimi için neler yapabiliriz?

  • Öncelikle öfkeyi daha iyi yönetebilmek için bir niyet oluşturmak. İnsanlar “çabuk öfkeleniyorum ve bundan kurtulmak istiyorum” deseler de bazen esas istekleri bu olmayabiliyor. O yüzden öfkenizin sağlıksız olduğunu fark ediyorsanız, bunu gerçekten değiştirmek için istekli ve gönüllü olmanız gerekiyor.
  • Hayata karşı olan bakış açınızı değiştirmek veya ufak rötuşlar yapmak. Eğer hayatı olduğundan da kötü gösteren bir bakış açınız varsa iyi şeyleri göremez olursunuz. Kötü dediğimiz bir şey aslında o kadar da kötü olmayabilir; uzun vadede olumlu sonuçlar doğurabilir. Bir şeye öfkelendiğinizde durup bir düşünün; “Gerçekten bu kadar kötü mü? Nasıl üstesinden gelebilirim” ya da “evet zor bir durum ama aşmanın bir yolunu bulabilirim” deyip kendinize telkin edin.
  • Empatiyi denemek faydalıdır. Tek taraflı bir değerlendirme bazen doğru olsa da eksiktir. Empati: Kendimizi karşımızdakinin yerine koymak, onu anlamaya çalışmaktır. Ona illa hak vermek değildir. Anlamaya çalışmak öfkeyi çözmese bile yatıştırıcı bir etki yapar.
  • Sizi aslında öfkelendiren şeyin kaynağı nedir, anlamaya çalışın. Örneğin müdürünüze öfkelendiyseniz belki sizi öfkelendiren şey; söylediği sözden ziyade kendinize saygısızlık yapıldığını düşünmeniz, önemsizmiş gibi hissettirilmeniz gibi nedenler olabilir. Öfkenin kaynağını bulmaya çabalamak farkındalığınızı da arttırır.
  • Biriktirmeyin, içinize atmayın. Duygularınızı ve kendinizi doğru zamanda ifade edin. Bunları içinizde biriktirmek, zamansız öfke krizlerine yol açabilir.
  • Geçeceğini hatırlayın. Öfkeli olduğunuzda; durum, olay ya da şeyler olduğundan daha büyük, zor ve kötü görünür. Kendinize bu geçtiğinde ya da bir süre sonra böyle hissetmeyeceğinizi hatırlatın.
  • Kendinize karşı öfkeliyseniz bunun hiçbir işe yaramadığını, kendinizi cezalandırmanın sorunların kaynağını değiştirmediğinin fark edin. Kendinize karşı samimi ve içten bir affediş, şefkat gösterme bazen en büyük ihtiyacınızdır.
  • Öfke kontrolsüzlüğünüz olduğunu düşünüyor ve sık sık patlamalar yaşıyorsanız psikolojik destek almaktan çekinmeyin.

Öfkeli biriyle iletişim kurarken nelerden kaçınmalıyız?

  • “Öfkelenecek ne var” gibi sözler söylemeyin. Bu tür sözler öfkeyi yatıştırmadığı gibi karşı tarafta daha fazla öfke yaratabilir.
  • İkna etmeye çalışmak yine tam tersi etki yaratabilir. Bunun yerine “çok kızmışsınız” gibi daha empatik cümleler kurun.
  • Sakin kalmaya çalışmak, kendi içimizde kendimizi yatıştırmaya çalışmak, gereksiz bir söz söylememizi ya da davranışta bulunmanızı engelleyebilir.
  • Öfkeye öfkeyle karşılık vermek çok daha büyük olayların oluşmasına zemin hazırlar. Birisi kendisini kaybetti diye sizin de kaybetmeniz gerekmiyor.
  • Karşınızdaki kişi çok öfkeli ise bulunulan mekânı terk etmek, zaman geçsin diye beklemek sizin de olmadık bir tepkide bulunmanızı engelleyebilir.
  • Öfkeli kişi karşısında olayı kişiselleştirmemek de yani üzerinize almamak da başarabiliyorsanız iyi bir yöntemdir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here